Wanneer een arbeidsdeskundig onderzoek na 1 jaar ziekte?

HR en casemanagers plannen een arbeidsdeskundig onderzoek vaak rond week 42 tot 52, bij de eerstejaars-evaluatie. Dat is het bekende ijkpunt na 1 jaar ziekte. Het is geen wettelijke startdatum. De vraag is niet “moeten we nu iets doen?”, maar: ligt er al een onderbouwd oordeel over eigen werk, ander werk intern, en of spoor 2 nodig is — vóórdat het tweede ziektejaar begint.

Dit artikel is een opdracht-gids voor wie het onderzoek moet inzetten: wanneer je het inzet, wanneer eerder, en wat er misgaat als je wacht. Niet een herhaling van de hele Poortwachter-kalender, en niet een keuzehulp online-versus-fysiek.

Week 42–52 is een ijkpunt, geen startsein

In de Wet Poortwachter-tijdlijn komen rond het eerste ziektejaar drie dingen samen:

• Week 42: de 42e-weeks melding bij UWV. Het dossier is officieel “langdurig”; de klok naar de WIA loopt zichtbaar door.
• Week 42–52: de eerstejaars-evaluatie. Werkgever en werknemer kijken terug op het Plan van Aanpak en vooruit naar jaar twee.
• Na 1 jaar ziekte (rond week 52): UWV verwacht een onderbouwde weging van spoor 1. Is er geen concreet perspectief op structurele hervatting intern, dan hoort spoor 2 niet meer “later” te blijven.

Het valkuil-denken: “we zetten het arbeidsdeskundig onderzoek in ná 1 jaar ziekte.” Dan is week 52 het moment waarop je begint te zoeken naar een arbeidsdeskundige. Reken 2 tot 5 weken tot het rapport, plus inplannen. Het oordeel ligt dan pas diep in het tweede ziektejaar. De eerstejaars-evaluatie is dan een leeg gesprek: er is teruggekeken, maar geen arbeidskundige conclusie om op te sturen.

Beter kader voor HR: rond week 42–52 moet het oordeel beschikbaar zijn, of in ieder geval in uitvoering met een harde opleverdatum. Niet: dan pas de opdracht versturen.

Wanneer eerder inzetten dan de jaarsevaluatie

Eerder inzetten doe je niet “omdat vroeg altijd beter is”. Je zet eerder in als de vraag al op tafel ligt en wachten geen nieuwe medische informatie oplevert.

Typische signalen voor HR en casemanagers:

• De bedrijfsarts zegt al in maand 6–8 dat terugkeer in de eigen functie onwaarschijnlijk is, en intern is geen alternatief in zicht.
• Werkgever en werknemer praten langs elkaar heen over “passend werk”, zonder objectieve toets.
• Er is een FML of IZP, maar niemand vertaalt die naar echte functie-eisen.
• Spoor 2 wordt al informeel genoemd, maar er ligt geen rapport dat die stap onderbouwt.

Wordt intern perspectief al eerder uitgesloten, dan is wachten tot week 52 geen zorgvuldigheid — het is stilstand. UWV kijkt later of re-integratietijd is benut. Een spoor 2 dat pas start omdat “het nu eenmaal 1 jaar is”, terwijl dat al maanden vastlag, is een klassiek RIV-risico.

Eerder inzetten heeft een harde voorwaarde: er moet belastbaarheid zijn. Zolang de bedrijfsarts geen functionele mogelijkheden vastlegt — bijvoorbeeld in de crisisfase van een burn-out — heeft een onderzoek weinig te toetsen. Dan wacht je op een eerste, voorzichtige FML of IZP, niet op de kalenderdatum “1 jaar”.

Wat vroeg starten in weken oplevert, staat in hoeveel doorlooptijd een vroeg onderzoek bespaart. Dit artikel gaat over de opdrachtbeslissing: nu, later, of te laat.

Wat er gebeurt als je wacht

Wachten tot ná 1 jaar ziekte voelt veilig: “we volgen de standaard.” De rekening komt later, bij de RIV-toets rond de WIA-aanvraag (week 91–104).

Concreet loopt HR dan tegen dit aan:

• Spoor 2-tijd is weg. Een tweede-spoortraject vraagt maanden, geen weken. Start het onderzoek pas in week 54–60, dan is het rapport er rond week 58–65. Het traject zelf moet dan nog beginnen, met de WIA-klok al in zicht. Zie wanneer spoor 2 volgt uit het onderzoek.
• De eerstejaars-evaluatie is inhoudsloos. Zonder arbeidskundig oordeel blijft het Plan van Aanpak een herhaling van voornemens. UWV toetst of er in jaar één serieus is gekeken naar eigen werk en ander werk intern — niet of er een evaluatieformulier is ondertekend.
• Het dossier is gedateerd bij de WIA. Een rapport van week 90 “om het RIV compleet te maken” toont inzet, maar niet dat je op tijd hebt gestuurd. Late inzet kan een al opgelegde loonsanctie helpen bekorten; voorkomen is iets anders. Zie onderzoek met terugwerkende kracht.
• De kosten van wachten zijn groter dan het onderzoek. Een loonsanctie is tot een jaar extra loon. WHK-effecten komen via T-2 later. Het onderzoek zelf start vanaf €1.095 excl. btw — details in kosten arbeidsdeskundig onderzoek en wat het kost als je géén onderzoek laat doen.

Wachten is wél verdedigbaar als herstel intern reëel en nabij is: een concrete datum, passend binnen de belastbaarheid, bevestigd door de bedrijfsarts. “Misschien over een paar maanden weer 100%” zonder FML en zonder functie-toets is geen perspectief. Dat is hopen.

Drie beslissingen voor HR: nu, wachten, of inhalen

Nu zet je het in

Er is (beginnende) belastbaarheid, twijfel over eigen werk, en geen hard intern alternatief. Of: de jaarsevaluatie nadert en er ligt nog geen arbeidskundig oordeel. Of: spoor 2 wordt al genoemd, maar ontbreekt de onderbouwing. Dit is de standaardopdracht: eigen werk, ander werk intern, en zo nodig de brug naar spoor 2.

Wachten kan — met een reden, geen gewoonte

De bedrijfsarts verwacht op korte termijn een wezenlijk andere belastbaarheid, of er is een concreet intern plaatsingsplan met datum. Zet die reden in het dossier, met een herijkdatum. Open einde tot “na 1 jaar” is geen reden.

Inhalen als je al voorbij week 52 bent

Dan is de vraag niet meer “is dit het perfecte moment”, maar “kunnen we nog sturen”. Laat alsnog onderzoeken, versnel waar de WIA-deadline drukt, en wees scherp op wat nog wél kan in spoor 1 of 2. Lees wat er verandert in het tweede ziektejaar en de rol van de arbeidsdeskundige bij de WIA-aanvraag.

Valkuilen bij het inzetten van het onderzoek

• Week 52 als startdatum behandelen. Na 1 jaar ziekte hoort het oordeel er te zijn. Plan de opdracht 4–8 weken eerder, zodat het rapport de evaluatie voedt — niet andersom.
• Opdracht zonder FML of IZP. De arbeidsdeskundige stelt geen diagnose en geen FML. Zonder functioneel kader toetst niemand de functie aan belastbaarheid. Lees hoe je een FML of IZP leest zonder medische achtergrond.
• Te vroeg, zonder belastbaarheid. Een onderzoek in week 8 terwijl iemand nog volledig onbelastbaar is, levert een open deur op. Wacht op de arts, niet op de jaarkalender.
• Vage vraagstelling. “Wilt u eens kijken?” is geen opdracht. Vraag expliciet: past eigen werk (1a), is ander werk intern mogelijk (1b), en is spoor 2 aan de orde? Dat is wat een arbeidsdeskundige wel en niet doet.
• Alleen de werknemer voorbereiden, of alleen HR. Beide kanten leveren feiten: functie-eisen, reële interne vacatures, wat een gewone werkdag nog kost. Zie wat je meeneemt naar het gesprek.
• Rapport laten liggen. Het onderzoek is geen vinkje. De conclusie hoort in het Plan van Aanpak, de eerstejaars-evaluatie en — als spoor 2 volgt — in de overdracht naar de re-integratiecoach.

Wat je op orde hebt vóór de opdracht

Een scherpe intake voorkomt dat het onderzoek weken wacht op stukken. Voor casemanagers is dit het minimum:

• actuele FML of IZP (geen diagnose naar de werkgever; wel uren, taken, voorwaarden)
• functiebeschrijving en, als die er is, een overzicht van reëel ander werk intern
• Plan van Aanpak en korte dossierlijn: wat is al geprobeerd in spoor 1
• vraagstelling: 1a / 1b / onderbouwing spoor 2
• wie opdrachtgever is en wie het rapport ontvangt (relevant bij uitzend/payroll)

Ontbreekt de FML, begin bij de bedrijfsarts — niet bij de arbeidsdeskundige. Ontbreekt interne functiekennis, dan kan de arbeidsdeskundige dat uitvragen, maar HR die intern al weet dat er geen passende plek is, moet dat feitelijk aanleveren. Anders toetst het rapport een organisatie die op papier ruimer is dan in het echt.

Offerte, aanmelden of kennismaking

Twijfel je of dit dossier nu aan de beurt is, of pas na de jaarsevaluatie? Toets het in 15 minuten, of vraag meteen een offerte. Aanmelden kan ook direct als de FML er al is en de termijn drukt. Het onderzoek zelf voeren we uit via Matchvermogen; dit artikel gaat over de timing van de opdracht, niet over de landingspagina.

Vrijblijvende offerte · Onderzoek aanmelden · Plan 15 minuten kennismaking

Verder: is het onderzoek verplicht? · Poortwachter-tijdlijn · kosten · FML/IZP lezen · gesprek voorbereiden